روش طراحی روشنایی معابر
در این مبحث اصول کلی طراحی روشنایی برای انواع معابر شامل معابر فرعی ،خیابان ، بلوار و بزرگراه مورد بررسی قرار می گیرد.در طراحی روشنایی معابر همان اصولی حاکم است که در طراحی محوطه ای مورد بحث قرار گرفت.
محاسبات شدت روشنایی
شدت روشنایی روی سطح افق در هر نقطه از معبر ، تابعی از جمع جبری شدت روشنایی نسبی از منابع مجاور است . اگر چه منابع روشنایی دور به میزان محدودی موثر هستند ولی با توجه به قاعده کلی فقط مجموع شدت روشنایی ناشی از 3 تیر چراغ نزدیک از هر طرف نقطه مورد نظر در معبر محاسبه می شود.
شدت روشنایی جزیی ناشی از هر منبع، تابعی از شدت نور منبع یا منابع نصب شده روی هر تیر ،ارتفاع نصب چراغ زاویه تابش وافت روشنایی چراغLLF است.
ضریب افت کارایی سیستم را در نیمه عمر لامپ نشان می دهد،لذا بدیهی است که در ابتدایی بهره برداری از سیستم روشنایی این عامل اثر خود رانشان نمی دهدولی در طراحی لحاظ می گردد.رابطه شدت روشنایی در نیمه عمر لامپ در هر نقطه از سطح معبر بصورت زیر خواهد بود.

ضریب بهره روشنایی چراغ
ضریب بهره روشنایی چراغ وابسته به خصوصیات چراغ و نسبت فاصله نقطه مورد نظر تا زیر چراغ به ارتفاع نصب ان است.با توجه به اثر ابعاد طراحی در تعیین ضریب بهره روشنایی هر چراغ میتوان حالات متنوعی از ضریب بهره را برای یک چراغ تصور نمود.ضریب بهره روشنایی در طراحی معابر تابع فواصل تیرهای چراغ نیز هست،زیرا فواصل تیرها به نوعی بیان کننده محدوده ای است که یک منبع و منابع مجاور باید روشنایی سطح ان را تامین نمایند و بزرگ شدن ابعاد به معنی بزرگ شدن مساحت و حجم محدود مورد طراحی و کاهش دانسیته نور در ان میباشد.به همین خاطرضریب بهره روشنایی هر چراغ بطور اختصاصی از کاتالوگ مشخصات ان قابل استخراج است و با داشتن نسبت فاصله افقی نقطه مورد نظر در محدوده روشنایی در عرض معبر از خط عمود بر زیر چراغ به ارتفاع ان.در منحنی مربوطه تعیین میگردد.در صورتی که نمودار مذکور بطور اختصاصی موجود نباشد باید انطباق بر چراغ مشابه از نمودار مشابه استفاده گردد.
برای تعیین بهره روشنایی حاصل از یک چراغ باید مقدار نسبت فاصله خط مقابل چراغ در ان سوی معبر تا زیر چراغ به ارتفاع نصب ان در محور افقی نمودار مشخص گردد و از نقطه مربوطه خط عمودی بسمت بالا ادامه یابد نقاط تلاقی با هر دو منحنی نمودار در سمت چپ ان روی محور عمودی نشان دهنده ضریب بهره روشنایی چراغ در سمت خیابان وپیاده رو است.ضریب بهره نوری کل چراغ حاصل جمع این دو مقدار خواهد بود.بطور مثال در شکل 16 برای نسبت ارتفاع بربر یک،ضریب بهره سمت خیابان 4/. وسمت پیاده رو 11/. است که ضریب بهره کل برای این شرایط 51/. تعیین میشود.
در محور افقی نسبت فاصله مورد نظر از زیر چراغ به ارتفاع ان و محور عمودی ضریب بهره روشنایی است.برای هربار استفاده لازم است که پس از محاسبه نسبت فاصله تا تیر به ارتفاع نصب چراغ ،ضریب بهره در جلوو پشت چراغ ازروی منحنی تعیین گردد،جمع این دو ،ضریب بهره روشنایی چراغ را برای شرایط محاسبه شده نشان میدهد.نکته مهم این که ،در صورتی که چراغ دوطرفه مقابل نصب شوند ضریب بهره باید در دو ضرب شود.برای چراغهای دو طرفه زیگزاگ و چیدمان وسط خیابان و بلوار ،همانند چیدمان یکطرفه عمل شود.
ضریب افت روشنایی چراغ
ضریب افت روشنایی چراغ LLFتابع افت لومن خروجی ان در اثر کارکرد،میزان غبار و ذرات محیطی روی سطح لامپ و جدار داخلی چراغ ،تغییر کیفیت رفلکتور سطح داخلی چراغ در اثر شرایط محیطی مانند رطوبت و دما است.LLF عملاً دارای مقدار عددی کوچکتر از یک و برای بهترین وضعیت برابر 8/. میباشد.همانگونه که در مبحث روشنایی محوطه ای عنوان شد،به همان صورت تعیین میشود.لازم به یاداوری است که ضریب مذکور در ابتدای بهره برداری از سیستم برابر یک است،اما به تدریج در طول زمان خود را بصورت افت در توان نوری منابع نشان میدهد و در محاسبات طراحی برای نیمه عمر اسمی لامپ،به وضعیت محیطی و تناوب نگهداری سیستم دخالت داده میشود.
شدت نور منبع مورد نیاز برای تامین شدت روشنایی در هر نقطه از اطراف منبع نیز تابع ارتفاع طراحی،زاویه تابش نسبت به خط عمود،افت روشنایی چراغ و ضریب بهره روشنایی است. نکته ضروری این که عامل موثر در تعیین ارتفاع طراحی علاوه بر ارتفاع تیر ،زاویه بازوی تیر چراغ نسبت به خط افق است.این عامل علاوه بر اثر گذاری بر ارتفاع نصب چراغ،بر زاویه تابش و توزیع منحنی قطبی چراغ در جهات مختلف موثر است.این عامل باید در مرحله طراحی و خصوصاً محاسبات یکنواختی روشنایی که درادامه این فصل خواهد امد باید مد نظر قرار گیرد.
خصوصیات چراغهای معابر
شرکتهای سازنده بایستی اطلاعات فنی لازم را در خصوص چراغهای تولیدی خود ارائه نمایند.در غیر این صورت طراحی با مشکل مواجه خواهد شد.حداقل اطلاعات مورد نیاز شامل موارد زیر است:
• ابعاد و اندازه چراغ.
• مشخصات لامپ مورد استفاده.
• افت روشنایی در شرایط مختلف.
• منحنی ایزولوکس، ایزوفوت کاندل یا ایزوکاندل در محور افقی و عمودی بر ا ساس ارتفاع نصب معین،که برای سایر حالات ارتفاع نصب باید ضریب تصحیح استفاده از منحنی معلوم شده باشد.
• منحنی ضریب بهره روشنایی در سمت خیابان و پیاده رو.
• توان نوری چراغ در شروع بهره برداری.
فاصله نصب تیر از لبه جدول سواره رو تابع سرعت خودروها و بین 8/. تا 5/. متر برای سرعتهای مجاز 50 تا 120 کیلومتر در ساعت.